Locatie van Nederlandse woonplaatsen bepalen met QGIS (1)

Een vraag op het GeoForum triggerde mij om hier eens dieper op in te gaan: hoe krijg ik een coördinatenlijst van alle woonplaatsen van Nederland.

De eerste tegenvraag borrelt op: wat voor coördinaat wordt er verwacht? Het centrum van de woonplaats? Wat een tweede vraag oproept: wat is een woonplaats? Is dat een dorps- of stadskern, het gebied dat aaneengesloten is gebouwd of het totale gebied wat toebehoort aan een stad of dorp? Dat maakt nogal verschil als je het geometrische midden wilt bepalen van een woonplaats. Maar goed, dat zijn vragen voor later.

BAG

In het topic wordt verwezen naar de BAG. Hiervan kun je bij het Kadaster een GeoPackage downloaden. Dit duurt wel even, want het is een bestand van meer dan 7GB. Na downloaden blijkt dit bestand ook nog eens de ‘light’ versie, ergens ben ik wel benieuwd wat de niet-light versie bevat!

De GeoPackage sleep je met gemak vanuit Verkenner in QGIS, waar je alleen de laag ‘woonplaats’ aanmerkt om te laden en in minder tijd dan nodig is om met je ogen te knipperen, heeft QGIS de hele laag al ingeladen!

In bovenstaande afbeelding wordt de tegenvraag al beantwoord. De woonplaats in de BAG is een gebied dat alle grond omvat die bij de woonplaats hoort. Lelystad is hier aangevinkt en zo te zien hoort daar het halve IJsselmeer bij. Even een andere stijl en een achtergrondkaart en het is duidelijk.

Een geautomatiseerd centrumpunt van deze figuur valt letterlijk in het water. Als je dit niet wilt dan is de BAG niet zo geschikt. Wellicht is de ‘Bevolkingskernen’ dataset van het CBS een betere keus, maar dat heb ik hier niet verder onderzocht.

Centroid van een Polygon

QGIS bevat veel handige tools, waaronder het vinden van de centroïdes van vlakken. Deze vind je in het menu. Na het uitvoeren van de functie is er een nieuwe laag toegevoegd met punt-objecten. Elk punt heeft ook de administratieve data overgenomen van het bijbehorende vlak. Appeltje-eitje, denk je, maar helaas. Het valt me op dat bij sommige woonplaatsen de stip vlak tegen de rand ligt en dat laat een nieuwe vraag opborrelen: zijn er zulke grillige woonplaatsen dat de centroid er buiten kan vallen?

Nederland is gelukkig niet zo’n groot gebied dat je dit visueel niet zou kunnen beoordelen, dus met een beetje zoomen en pannen ben je er zo overheen. En inderdaad, op meerdere plekken vind ik de stippen buiten tot ver buiten de bijbehorende omtrek.

Je zou dit ook kunnen automatiseren maar dat is een ander verhaal. Gelukkig is er nog een functie in QGIS, om punten op een Surface te vinden die gegarandeerd in het vlak liggen. Via de Processing Toolbox kun je deze uitvoeren en dit resulteert in een nieuwe puntenlaag. Nu liggen de punten wel in het vlak waar het bij hoort.

De ‘Centroids’ laag kan wel verwijderd worden.

X/Y waarden

Je bent een echte GIS-analist (nouja, in ieder geval ervaren) als je in staat bent om de X en Y waarden van de gevonden punten toe te voegen als administratieve data van de attributentabel. Daar vind je namelijk alleen de woonplaats, status, identificatie en de link naar de BAG in. Op zich niet zo moeilijk, je opent de tabel, voegt een veld toe, vult deze met een expressie om de X te vinden en je doet het nog een keer voor de Y.

De gemakzuchtige GIS-ser zoekt gewoon in de Processing Toolbox en voilà, er bestaat gewoon een functie voor om de X en Y velden aan een laag toe te voegen. Dit resulteert in een nieuwe laag en als je de attributentabel opent, dan vind je naast de woonplaats ook de X en Y.

Het exporteren naar Excel gaat het makkelijkst (denk ik) door de laag te exporteren. Hier heb je een heleboel keuzes waaronder GIS bestandstypes of AutoCAD, maar ook Excel. Door de onnodige velden uit te sluiten, krijg je een keurige Excellijst van de woonplaatsen, inclusief coördinaten.

En dan laat ik het even in het midden of de coördinaten wel de gewenste locatie zijn. Ze vallen in ieder geval binnen de gebiedsgrenzen.